Turmalin

Turmalin jest to bardzo skomplikowany borokrzemian glinu i różnych innych metali – jego wzór chemiczny zawiera około pięćdziesięciu liter i cyfr. Wykształca długie słupy, mające zwykle przekrój trójkątny, zakończone rozmaitą liczbą ścian piramid trygonalnych. Na ścianach słupów występuje prążkowanie podłużne.

Barwy tęczy
Turmalin, z uwagi na rozmaitość barw, łatwo pomylić z innymi kamieniami szlachetnymi. Ten względnie tani kamień występuje w największej gamie kolorów ze wszystkich kamieni jubilerskich – może być bezbarwny, różowy, zielony, niebieski, brunatny, z niezliczoną liczbą odcieni pośrednich. Turmaliny o pięknej i niezwykłej barwie karminowoczerwonej lub fioletowoniebieskiej noszą nazwę syberyjskich – nadawaną wyłącznie kamieniom pochodzącym z Uralu.

Bardzo często spotyka się kryształy zabarwione strefowo na kilka kolorów – na przykład z jednego końca różowe, w środku bezbarwne, a z drugiego końca zielone. Niekiedy po przecięciu kamienia w poprzek okazuje się, że ma on różowy środek otoczony zielonym paskiem – przypomina to przekrojony arbuz. Te tzw. turmaliny arbuzowe pochodzą głównie z Brazylii.

Brazylia jest też źródłem pięknych turmalinów o barwie szmaragdowo-zielonej, zwanym niegdyś brazylijskimi szmaragdami. W dawnych czasach tę odmianę zielonego turmalinu święcono i oprawiano w biskupie sygnety. Inna jeszcze odmiana turmalinu ukazuje w przekroju zielony środek otoczony różowym paskiem. Pochodzą one ze żwirków i z kopalni w Afryce, głównie w Mozambiku, Angoli, Tanzanii i Zambii.

Turmaliny i Holendrzy
Używając długich kryształów turmalinu do usuwania popiołu z fajek, holenderscy koloniści spostrzegli, że po podgrzaniu kamień ten uzyskuje zdolność przyciągania niektórych substancji. Dlatego zresztą nazwali ten kamień ashentrekker - „wyciągacz popiołu”.

Choć na Bliskim i Dalekim Wschodzie turmaliny od wieków służyły do wyrobu biżuterii, w Europie zyskały one popularność i podziw dopiero około 1700 r., gdy przywieźli je do nas Holendrzy. Od około 1750 r. Były już bardzo modne, a ich popularność ciąż rosła. Konieczna stała się zmiana nazwy, więc holenderski „wyciągacz popiołu” przeobraził się w syngaleskiego turmali.

Elektryczność i przyciąganie
W nie obrobionych kryształach zakończonych ostro z obu stron, najczęściej widać ich odrębny rozwój podkreślający biegunowość. Zjawisko to zwie się hemimorfizmem i nadaje tym kamieniom szczególne właściwości elektryczne. Turmaliny są piroelektrykami, czyli po podgrzaniu wytwarza się w nich ładunek elektryczny, przyciągający popiół, strzępki papieru itp. Doskonale więc nadaje się na termometry. Są też piezoelektrykami – wytwarzają ładunek elektryczny pod wpływem ciśnienia. Te własności turmalinów wykorzystuje się w podwodnych urządzeniach wykrywających, a także w głębokościomierzach i ciśnieniomierzach. Ponadto płytki odcięte z kryształu równolegle do jego długości mają zdolność polaryzowania światła.