Starożytni mieli teorie powstawania kryształów opartą na hipotezie, że kryształy to w rzeczywistości lód powstały w odległych, bardzo zimnych miejscach. Jak teraz wiadomo, ich rozważania dotyczyły tylko jednego szczególnego minerału – kwarcu – a przede wszystkim jego przezroczystej i bezbarwnej odmiany, zwanej obecnie kryształem górskim.
Kwarc, jeden z najpospolitszych minerałów na Ziemi, to dwutlenek krzemu, który w stanie wolnym i jako składnik krzemianów stanowi niemal 60% skorupy ziemskiej. Wszystkie złote piaszczyste plaże na Ziemi są zasłane nieprzeliczalną masą drobnych ziarn kwarcu, zabawionych na powierzchni żółtą powłoką związków żelaza. Barwa kwarcu zależy od śladowych domieszek różnych pierwiastków, dlatego ma on wiele odmian:
ametyst ( fioletowy ),
kwarc różowy ( różowy ),
cytryn ( żółty ),
kryształ górski ( bezbarwny )
Kryształ górski to dość często występująca odmiana kwarcu. Krystalizuje w układzie trygonalnym, a jego kryształy mają niezwykłą właściwość zmiany płaszczyzny polaryzacji światła – są bądź lewo -, bądź prawo skrętne.
Kryształy czyste i przeźroczyste jak woda zwane były przez Greków acenteta, czyli „bez rdzenia”. Uważano je za zbyt piękne, by je obrabiać czy grawerować. Podobnie jak później Rzymianie, Grecy sprowadzili ogromne ilości kryształy górskiego z Alabandy w Azji Mniejszej – w wyniku „teorii lodowej” latem modne damy nosiły w dłoniach kule z górskiego kryształu dla ochłody.
Specjalne właściwości
Zastosowania kryształu górskiego są bardzo różnorodne. Naturalny kryształ jest zarówno piro- jak i piezoelektrykiem. Oznacza to, że kiedy się go podgrzeje lub ściśnie, na jego powierzchni powstaje ładunek elektryczny. Kiedy zaś poddamy ten minerał działaniu ładunku elektrycznego, kryształ ulega odkształceniu. Takie samo zjawisko zachodzi w kryształach syntetycznych.
Te ważne właściwości fizyczne są trwałe i dają się wykorzystać na rozmaite sposoby. Kwarc stosuje się w głębokościomierzach przy nurkowaniu na duże głębokości. Wielkie ciśnienie występujące w głębinach oceanu powoduje, że kryształy kwarcowe „pobudzają” specjalne liczniki, które zapisują osiągniętą głębokość lub ciśnienie. Na tej samej zasadzie z kryształu górskiego można wykorzystać iskrę w różnego rodzaju zapalniczkach.
Pomiar upływu czasu
W analogowych zegarach kwarcowych stosuje się baterie, które wytwarzając prąd elektryczny, indukują szybkie drgania w kryształach kwarcu. Drgania te są następnie zliczane przez małe elementy elektroniczne ( chipy ), które pozwalają przepłynąć odpowiedniej ilości drgań, by poruszyć mechanizmem zegara. Ten efekt piezoelektryczny wykorzystuję się również do generowania fal radiowych i sterowania ich częstotliwością.
Przyjaciel żołnierzy
Pliniusz podaje, że w wojsku rzymskim, gdy zachodziła potrzeba wypalenia poważniejszych ran odniesionych przez żołnierzy w bitwie, używano kul i soczewek z kryształu górskiego, za pomocą których skupiano promienie słoneczne.
Przez wiele wieków wierzono, że sznury koralików z kryształu górskiego zapewniają karmiącym matkom dostatek pokarmu. Minerał ten miał też wpływ na zwierzęta – leczył rzekomo choroby bydła. Dr William T. Fernie pisał XIX wieku, że zawiesina sproszkowanego kryształu górskiego w winie leczy biegunkę, a przezroczyste kryształy kwarcu są środkiem na obniżenie gorączki i zmniejszają wywołane gorączką pragnienie.
Czarownicy, talizmany i wizjonerzy
Odczytywanie przyszłości z kryształowej kuli ma długa tradycje. Od XV wieku kule te robiono zwykle z berylu, ale w połowie XIX wieku miejsce berylu zajął kryształ górski ( pod koniec wieku kule były już ze szkła ).
Rdzenni australijscy czarownicy twierdzą, że w ich ciałach osadzone są drobne górskie kryształy, tzw. ultunda, i tak długo, jak tam pozostają, zapewniają im moc magiczną.
The Handbook od American Indians North of Mexico z 1910 r. podaje, że kryształy górskie stały sie potężnym talizmanem łowieckim. Uważano je za żywe istoty, które należało karmić, zanurzając we krwi upolowanej zwierzyny.
| « poprzednia | następna » |
|---|