Bursztyn to skamieniała żywica drzew. Można w nim znaleźć owady, kawałki mchu, porostów i sosnowe szpilki, uwięzione miliony lat temu, gdy żywica była jeszcze kleista. Bursztyn to kamień tak samo piękny, rzadki i wytrzymały jak klejnoty ze świata minerałów. Przez całe wieki filozofowie i alchemicy snuli piękne, lecz nieprawdopodobne teorie wyjaśniające pochodzenie bursztynu. W starożytnym Rzymie senator z I wieku, Demonstratus, przytoczył w swoim rękopisie popularny pogląd, że bursztyn powstaje z moczu rysia, przy czym brunatny, ciemny kolor miała dawać barwa moczu samców, a biały – samic. Inna starożytna legenda mówi, że bursztyn to promienie jaskrawo zachodzącego słońca, które zakrzepły w falach wieczornego morza i zostały przez nie wyrzucone na brzeg.

Jednak około 240 r. p.n.e. Sudines, astrolog działający na dworze Attalosa I z Pergamonu napisał traktat o cudownych właściwościach kamieni. Stwierdza w nim, że bursztyn jest produktem drzewa o nazwie „ryś” rosnącego w Ligurii.

Rodzaje bursztynu

Gemmolodzy dzielą bursztyn na cztery grupy:

1. sukcynit lub jantar ( bursztyn bałtycki )
2. birmit (  bursztyn z Birmy )
3. symetyt ( bursztyn z Sycylii )
4. rumenit (bursztyn z Rumunii )

Trzy ostatnie występują rzadziej. Najpospolitszy jest bursztyn bałtycki, którego największe ilości zbiera się u wybrzeży Bałtyku. Silne sztormy wymywają kawałki bursztynu z dna i wyrzucają je na brzeg wraz z morszczynem, zwanym dla tego zielonym bursztynem. Najobfitsze są jednak znaleziska podczas eksploatacji złóż tzw. ziemi niebieskiej. Stosuje się tu bagrowanie za pomocą koparek mechanicznych, którymi odcina się ogromne kawały bursztynowych osadów.

Bursztyn birmański spotyka się w pobliżu kopalń jadeitu w dolinie Mekongu. Eksploatuje się go metodami górniczymi. Ta odmiana bursztynu występuje w barwach od czerwonej do brunatnej i ma połysk oleisty.

Bursztyn sycylijski – z obszaru ujścia rzeki Simeto na Sycylii, przeważnie jest ciemnobrązowy. Bursztyn rumuński ma jeszcze ciemniejszą czerwoną barwę, przechodzącą czasem w czarną. Materiał ten często wykazuję luminescencje.

Ponadto bursztyn wydobywa się na wybrzeżu Sambii w pobliżu Królewca ( Kaliningradu ) w Rosji, w Polsce, a także w Republice Dominikany, w Czechach, Niemczech, Kanadzie i USA.

Najważniejsze dane

Bursztyn jest skamieniałą żywicą wymarłych drzew szpilkowych, głównie Pinus succinifera, bujnie porastających Ziemie w eocenie i oligocenie, tuż przed epoką lodowcową. Obecnie znajduję się go w skałach osadowych.

Właściwości uzdrawiające

Przez wieki wykorzystywano bursztyn jako lek, zarówno zapobiegawczo, jak i leczniczo. „[...] mniemają, że bursztyn zapobiega chorobom migdałków i bólom gardła” – pisał Pliniusz.

Dioskurides Pedanios ( 40-90 n.e. ), w swoim dziele Materia medica obok 200 innych minerałów i kamieni opisał bursztyn, podając, że zaleca się go jako dobry środek leczniczy, w czystej postaci oraz jako składnik leków.

Callistratus zapewniał, że „ludziom, którzy ulegli napadowi dzikiego szału” pomaga zwykle sproszkowany bursztyn zmieszany z odrobiną wina. Olbrzymią wiarę w leczenie właściwości bursztynu mieli Rzymianie – szczególnie jeśli chodzi o takie choroby jak: gorączka, krup, astma i infekcje gardła. Tym ostatnim zapobiegało noszenie bursztynowego naszyjnika lub wisiorka.

Cierpiącym na bóle uszu wpuszczano do chorego ucha lekarstwo z drobno sproszkowanego bursztynu zmieszanego z miodem i olejkiem różanym. Wielu rzymskich lekarzy zalecało przyjmowanie doustne mieszaniny bursztynowego proszku i miodu attyckiego – jako środek wzmacniający wzrok. Jednak tylko czerwony bursztyn uznawano za przydatny do celów  leczniczych. Camillus Leonardus powiada: „Sccinum, czyli bursztyn przyjmowanie wewnętrznie jest moczopędny, zmniejsza krwawienia miesięczne i ułatwia poród. Usztywnia też obluzowane żeby [...]”.

Silna wiara

Wieki mijały, a lekarze ciągle wierzyli w moc bursztynu. W siedemnastowiecznym dziele Lapidarium, czyli drogich kamieni (1652 r.) czytamy: „Najlepiej nadaje się na lekarstwo biały, aromatyczny bursztyn, mający, jak się uważa, wielką moc przeciw rozlicznym chorobom, takim jak zawroty głowy i ataki astmy, nieżyt, bóle artretyczne, dolegliwości żołądka [...] i przeciw chorobom serca, zarazie, rozmaitym jadom i zakażeniom. Na te ostatnie medycy z Florencji przepisują kilka kropel olejku bursztynowego z winem. Używa się go bądź w formie proszku, bądź olejku [...].

Inny autor opisuje siłę oddziaływania bursztynowych „koralików Lammera”:

„Koraliki Lammera [...] niemal zawsze robi się z bursztynu i uważa się je za amulet odpędzający wszelkie zło; sądzi się, że ich dotyk leczy wiele chorób i nawet dzisiaj wielu starych ludzi w Szkocji nosi je na szyi”.

Mikstury i maści

Z gotowych soli bursztynowych w aptekach przygotowano wszelkiego rodzaju płyny, mikstury i maści. Uważano, że preparat taki: „leczy, wysusza, rozpuszcza; wzmacnia serce i mózg oraz swoim słodkim smakiem ożywia duchowe i witalne siły; jest używany jako składnik kadzideł odświeżających powietrze i chroni dusze przed skażeniem”.

Czas nie nadwerężył naszej wiary w bursztyn i jego uzdrawiającą moc; w większości krajów do dziś zachował on poczesne miejsce w śród „wojennego rynsztunku” lekarzy i farmaceutów. Na przykład gryzący olej destylowany z bursztynu zwie się olejkiem bursztynowym. Ten oleisty destylat, zbliżony do tepentyny, jest szeroko stosowany w przygotowaniu rozmaitych maści i płynów do nacierań.

Wielkość ziarna: nie ziarnista
Składniki główne: bursztyn
Składniki towarzyszące: zatopione zwierzęta
Pochodzenie: skamieniała żywica
Skały podobne: bursztyn w odróżnieniu od podobnych substancji podgrzany mięknie i płonie, wydzielając zapach żywicy

 

« poprzednia		następna »