Chyba każdy szlifierz drogich kamieni miał w swojej karierze do czynienia z odmiana kwarcu zwaną agatem – słynącą ze swoich wspaniałych barw i wzorców. Musiał go ciąć, dzielić na plastry, szlifować, oczyszczać agatowe otoczki, barwić kamień na piękne kolory i polerować, by wydobyć jak najwięcej jego naturalnych walorów – przekształcając często coś, co wydawało się kawałkiem zwykłego kamienia, w piękny, godny podziwu przedmiotu.

Wszystkie z licznych odmian agatu zaliczają się do grupy chalcedonów. Jest to kwarc skrytokrystaliczny, czyli składający się z mnóstwa krystalicznych włókienek. Nie tworzy wielościennych kryształów, lecz każda odmiana chalcedonu oglądana pod mikroskopem, ujawnia swoją włóknistą, krystaliczną budowę.

Wstęgi i słoje
Agat odróżnia się od innych chalcedonów budową warstwową – wykazuje obecność wyraźnych, opalizujących lamin ( przypominających słoje w drewnie ), układających się mniej więcej równolegle do ścianek pustki w skale, w której się uformował.

Miejscem narodzin agatów są kawerny, jakie dawno temu utworzyły się w stygnącej lawie. Gorące roztwory w czasie stygnięcia lub podczas rozkładu skały wylewnej wypłukiwały z niej rozmaite minerały i transportowały do tych pustek skalnych. Rozpuszczona krzemionka osadzała się na ściankach, tworząc agat – ma on rozmaite rozmiary: od drobnego żwiru po spore bryły.

Duże ilości agatu importuje się z krajów Ameryki Południowej, głównie z Brazylii i Paragwaju, gdzie wydobywa się go z czerwonej gliny stanowiącej produkt wietrzenia bazaltu. Dużo agatów dobrej jakości wydobywa się też na płaskowyżu Dekan w Indiach; tam także znajduje się je w zwietrzałych bazaltach.

Barwienie
Z uwagi na duża porowatość agatu, kamień ten łatwo się barwi. Rozwinął się nawet przemysł barwienia zwykłych agatów na piękne kolory – tym sposobem olbrzymie ilości mało atrakcyjnych agatów zyskują ciekawy wygląd.

Agaty nasycone żelazicyjankiem potasowym, a następnie zanurzone w roztworze siarczanu miedzi uzyskują interesujący niebieski kolor, natomiast moczenie agatów w siarczanie żelazawym pozwala, po ogrzaniu, uzyskać piękną barwę czerwoną. Nikiel nadaje agatom kolor zielony, a działając barwnikami anilinowymi, otrzymuje się całą gamę rozmaitych barw. Czerń, jaką ma onyks, uzyskuję się, po prostu gotując agat w roztworze cukru, który wnika w pory kamienia, a następnie łatwo się zwęgla. Znane są także specjalne procesy oczyszczające, które pozwalają usunąć niemal cały wprowadzony barwnik i przywrócić kamieniowi pierwotny wygląd.

Jak poznano agat
Wiele najstarszych wzmianek znajdziemy w dziełach i zapisach Teofrasta (ok. 370-285 p.n.e.). Dowiadujemy się stamtąd, że nazwa „agat” pochodzi od rzeki Achates – w której znaleziono pierwsze agaty, odkrywając jednocześnie ich możliwości jako materiału dekoracyjnego. Obecnie rzeka ta nosi nazwę Acate. Wypływa w pobliżu góry Lauro na Sycylii i płynie w dół przez góry, by zakończyć swój bieg w morzu na południowym krańcu wyspy. Przez wiele wieków agat stopniowo odsłaniał swoje olbrzymie możliwości rozmaitym ludom zamieszkującym wybrzeża Morza Śródziemnego.

Kamienie te stały się talizmanami chroniącymi od upadków i nieszczęść, a ludy muzułmańskie przyjęły zwyczaj rzeźbienia w agatach symboli wnuków Mahometa – Al-Hasana oraz Al-Husajna – i wieszania ich na szyi dzieciom.

 

Podobnie jak muzułmanie, tak i starożytni Żydzi wierzyli w siłę agatu, przypisując mu potężną moc, dzięki której – nosząc agat – można się było ustrzec upadku. Ta cenna cecha sprawiła, że kamień stał się talizmanem jeźdźców żydowskich, którzy ozdabiali agatami końskie grzywy i wysadzali nimi uprząż. Później zwyczaj ten przejęli jeźdźcy na całym świecie, przyjmując agat jako swój talizman.

Symbol oka
Oszlifowane brunatne i czarne agaty oczkowe ( kuliste ) z widocznym białym obrąbkiem, wiele ludów Afryki Północnej uznano za symbol oka. Tak narodził się jeszcze jeden talizman, mający chronić ludzi przed „złym okiem”. Agatowe „oczy” były bardzo poszukiwane, szczególnie przez mieszkańców syryjskiego miasta Aleppo, którzy wierzyli, że kamienie te są doskonałym środkiem na bolesne czyraki, wyglądające zupełnie jak obrobione agaty oczkowe. Kamień taki położony na oczy miał być środkiem na zmęczenie wzroku i przywracać dobre widzenie.

W końcu legendy o agatach dotarły do Europy. Pod ich wpływem rolnicy przed orką przywiązywali agaty do rogów wołów i koni ciągnących pług, w nadziei, że pomoże im to uzyskać dobre plany.

Agatowy lek
W piątym i ostatnim tomie swojej pracy Materia Medica, Dioskurides opisuje ponad dwieście kamieni wykorzystywanych jako lek przez medyków, zarówno prowadzących praktykę cwywilną, jak i tych, którzy towarzyszyli wojskom rzymskim. Jest tam też opis zalet agatu – aktualny przez następne 1600 lat.

W przypadku obłąkania zalecano picie sproszkowanego agatu ze słodkim sokiem owocowym. To samo lekarstwo przepisywano na wrzody, czyraki oraz choroby nerek i śledziony. Pewne odmiany agatu znalazły zastosowanie w tamowaniu krwotoków i walce z chorobami epidemicznymi. Noszenie wisiorka z agatu chroniło właściciela od niestrawności, schorzeń płucnych i wszelkich lęków.

Niektórzy medycy arabscy odradzali stosowanie sproszkowanego agatu jako leku wewnętrznego, choć pastę z agatowego proszku zalecali jako środek na krwawienie dziąseł i ich wzmocnienie.

Wiedźmy, czarownicy i pioruny
W wydanym w 1502 r. Speculum Lapidium Camillusa Leonardusa znajdujemy wzmiankę o zdolności agatu do unieszkodliwiania niszczących sił burzy i piorunów. W środkowej i północnej Anglii wierzenia te są żywe do dzisiaj. Wieśniacy wbijają gwoździe w drewnianą framugę drzwi mleczarni i zawieszają na nich agaty. Uważają, że dzięki temu mleko nie skwaśnieje podczas burzy, a wiedźmy i czarownicy nie będą uganiać się po polach na ich koniach i krowach, co zwykle czynią w głuchą noc.

Wzmianki o niektórych magicznych właściwościach agatów można też znaleźć w sagach i opowieściach wikingów i ludów saskich w Anglii. W tych społecznościach szukanie zgubionych przedmiotów i zakopanych skarbów rozpoczęto od obrzędów, w których najważniejszymi rekwizytami były topór z podwójnym ostrzem i kulisty agat. Ów rodzaj magicznej wróżby nazywano aksynomancją, a sam obrzęd przebiegał tak: żeleźce topora rozgrzewano do czerwoności, a następnie wkładano stylisko w przygotowany otwór, stawiając topór pionowo. Na rozgrzanym żeleźcu ostrożnie umieszczano ognisty agat. Jeśli kamyk przykleił się, poszukiwacz zagubionego skarbu musiał udać się gdzie indziej; jeśli natomiast spadł i potoczył się po ziemi, trzeba było udać się w kierunku, który wskazał.

Strażnik snu
Noszenie pierścieni i wisiorków z agatem uważano za dobry środek na głęboki sen i uspokojenie oraz skrócenie bezsennych godzin. Pozwalało też nabrać odpowiednich manier, zapewniało dobre zdrowie i długie życie. Sen o agatach zapowiadał podróż przez morze, a sam kamień miał ponoć zapobiegać morskiej chorobie.

 

« poprzednia		następna »